Venceslav Nikolov, die zichzelf tegenwoordig liever opa Venci laat noemen, verliet zo’n 60 jaar geleden alles wat hem vertrouwd was. Begin jaren 50, kwam hij als één van de eerste immigranten met zijn gezin in de Zaanstreek terecht. Een tijd waarin de term inburgeren nog verzonnen moest worden. Om zijn bijzondere leven een plekje te geven, completeerde hij op bijna tachtigjarige leeftijd zijn levensverhaal ‘Dagboek van een Bulgaarse immigrant en zijn familie’.
ZAANDIJK - “Ik heb meer plezier dan ellende meegemaakt” Dat zijn de woorden van de inmiddels 79-jarige opa Venci. Een opmerkelijke uitspraak voor iemand die het communisme is ontvlucht. Hij leidde in Bulgarije een vredig en gemoedelijk bestaan, totdat Duitsland en Rusland zijn land binnenvielen. In 1948 had de situatie daar een troosteloos dieptepunt bereikt. Er was zo weinig eten en drinken dat mensen omkwamen van de honger. Zo vertelt hij: “Ik moest leven op suiker en een klein beetje brood. Maar er was meer aan de hand. Omdat ik weigerde de communistische ideologie te verkopen, werd ik als vijand beschouwd. Daardoor kon ik een inschrijving op de universiteit wel vergeten. Ook hoorde ik via via, dat mijn naam stond vermeld op een lijst van mensen die verplicht waren om vrijwilligerswerk te doen voor de regering. Je moest dan de hele dag wegen aanleggen en stuwdammen bouwen tot 8 uur ‘s avonds. Daarna volgden verplichte cursussen over Marx en Lenin. Dat was voor mij de druppel, zo’n toekomst wilde ik niet! Daarom besloot ik op achttienjarige leeftijd, samen met een paar goede vrienden, het land te verlaten richting Joegoslavië. Ik had niemand verteld over mijn plan, zelfs mijn ouders niet.”
De reis “De reis naar Joegoslavië was lang en gevaarlijk, maar ik wist waar ik het voor deed. Nadat ik daar een jaar had gestudeerd, braken ook daar minder goede tijden aan. Daarom besloot ik naar het Westen te reizen. Vervelend genoeg dachten ze bij de grens dat ik valse documenten had. Ik werd zestien dagen in Ljubljana opgesloten, totdat ze zeker wisten dat mijn papieren origineel waren. Uiteindelijk kwam ik op neutraal grondgebied in Triëst (Noord Italië) terecht. Hier was een vluchtelingenkamp opgeslagen. Ik werd omringd door een heleboel Bulgaren en geluk gewenst met de komst in de “vrije wereld”. In dit kamp ontmoette ik mijn vrouw Tatjana, met haar ben ik getrouwd en ook ons eerste kindje werd hier geboren. Voor de reis naar Nederland werden 99 mensen geselecteerd en wij hoorden daar als gezin bij. Op 23 oktober1954 werden wij naar het station van Triëst gebracht op weg naar Nederland. Mijn vrouw en ik zochten een plekje uit in een coupé en we maakten ons zorgen over hoe het daar in Nederland nu allemaal verder moest. Alleen ons zoontje lag zorgeloos te slapen. Hij had geen idee van wat zich allemaal afspeelde. Zo rond 9 uur ’s morgens passeerden wij de Nederlandse grens. In Arnhem werden wij opgewacht door een heleboel mensen, maar vooral door journalisten. Bij het uitstappen voelde ik meteen dat het hier stukken kouder was dan in Italië. We kregen koffie en taart en probeerden met behulp van een tolk zo veel mogelijk vragen te beantwoorden. et verbaasde mij dat iedereen met zoveel belangstelling zat te kijken, alsof we van een andere planeet kwamen. Nu kijkt niemand er meer van op, maar toen waren buitenlanders best bijzonder.”
Aankomst in de Zaanstreek “Nadat we op verschillende plekken in Nederland hadden gewoond, verhuisden we in 1957 naar Zaandam. Daar werden we onthaald door de burgemeester, dat kun je je nu niet meer voorstellen. We kregen een huis toegewezen in de Jan Bouwmeesterstraat in de Rosmolenbuurt. Een typisch Zaanse volksbuurt. Dat ik de taal een beetje onder de knie had dankzij een oud woordenboek, werkte in mijn voordeel. Toen bestond er namelijk nog niet zoiets als een inburgeringcursus. Discriminatie heb ik gelukkig nooit echt gekend. Het was eerder de onwetendheid die leidde tot vreemde uitspraken. Toen we er net woonden, hoorden we een buurvrouw tegen een buurman zeggen “Dat zijn vluchtelingen, Hongaren of zo!” Waarop ik in het Nederlands kon antwoorden, nee mevrouw ik kom uit Bulgarije. Ze was niet voorbereid op een Nederlands weerwoord, waarop ze uit schaamte de gordijnen dichttrok. Ik vind het overigens niet vreemd dat buurtbewoners dat dachten. In Hongarije voltrok zich namelijk een volksopstand, gericht tegen het stalinistische bewind. In 1956 vluchtte daardoor veel Hongaren naar Nederland. Het een erg gezellige buurt. In 1959 kochten wij onze eerste tv, een Grundig. Op woensdagmiddag kwamen alle buurtkinderen langs. Ze betaalden een dubbeltje om Ivanhoe bij ons te kijken en patat te eten. Het was iedere week feest. We hadden het dus best goed, maar dat is ons niet allemaal aan komen waaien. Mijn vrouw werkte bij grondstoffenfabriek Zwaardemaker op kantoor en ik bij Bruynzeel op de centrale planning van de deurenfabriek. Daar heb ik 33 jaar met plezier gewerkt. Dat moest ook wel, want ons gezin was inmiddels uitgebreid met nog een zoon en een dochter. We hebben ook jarenlang in Westerkoog in Koog aan de Zaan gewoond. De buren waren als familie. Feestdagen, tuinfeestjes, alles deden we samen. Met veel buren en vrienden van toen heb ik nog steeds contact. Al die tijd dacht ik amper aan Bulgarije, ik had het goed hier totdat mijn vrouw in 2002 overleed. Dat is mij erg zwaar gevallen. Sindsdien heb ik toch wel een beetje heimwee naar mijn geboorteland. Het hielp om alles van me af te schrijven en zo is mijn dagboek ontstaan.”
Het dagboek Het dagboek deelde opa Venci uit aan zijn kinderen en kleinkinderen. Zijn kleindochter Vanja heeft het gelezen en dit is haar het meest bijgebleven: “Het had weinig gescheeld of ik was er niet geweest. Althans niet in deze hoedanigheid. Het scheelde ook weinig of opa was er zelf ook niet meer geweest. Hij heeft veel meegemaakt. Gelukkig is hij net een kameleon, altijd in staat om zich aan te passen. Hij leert snel, spreekt meerdere talen en is voorkomend. Dat is denk ik zijn redding geweest. In mijn ogen heeft hij een bijzonder dapper besluit genomen. Hij koos voor zijn eigen vrijheid. Dat die keuze een kettingreactie van gebeurtenissen teweeg zou brengen, had hij van tevoren nooit kunnen weten. Ik heb hem wel eens gevraagd of hij iets zou willen veranderen aan wat hij allemaal heeft meegemaakt. Zijn antwoord daarop is “nee”. Dat getuigt van karakter en daar ben ik best een beetje trots op.
